ARALING PANLIPUNAN

Interactive E-Portfolio 4TH QUARTER!!!

Pambansang Kaunlaran
Yugto ng pamumuhay ng tao:
  1. Pangangaso at pangingisda
  2. Pagpapastol
  3. Pagtatanim
  4. Handicraft
  5. Panahong Industriyal

PAMBANSANG KAUNLARAN AY...CLICK!

Kailangan ng mahabang panahon.

Estado ng bansa kung saan tinatamasa ng mga tao mula sa pinakamababang uri ng mamamayan ang nakakamanghang pagbabago sa ekonomiya at pamumuhay.



MGA KONSEPTO NG PAMBANSANG PANGKAUNLARAN

Paraan upang maging iba o naiiba.

  • Pagbabago mula sa mababa tungo sa mataas na antas ng pamumuhay.
  • Pag angat, pagsulong, o paglago ng pangkalahatang aspeto ng buhay ayon kina Bon at Bon.
  • Ang kaunlaran ay matatamo lamang kung mapauunlad ang yaman ng buhay kaysa sa yaman ng ekonomiya Lyon kay Amartya Sen.
  • Ayon kay Fajardo, ang pagsulong ay osang progresibo at aktibong proseso.
  • Matatamo ang kaunlaran kung bibigyang pansin ang pagtanggal sa mga ugat ng kawalang kalayaan tulad ng kahirapan, diskriminasyon, at iba pa.
  • Pag-usad tungo sa layunin.
  • Pagpapaunlad ng kakayahan, kaalaman, at abilidad upang makasabay sa agos ng buhay.
  • Mas malaki ang bilang ng dayuhang mamumuhunan sa papaunlad na bansa kaysa sa maunlad na bansa (UNCTAD 2012).
  • Pagbabago sa mga katangian sa loob ng mahabang panahon.
  • Anuman ang unang dumating ay mas mabuti sa sinundang panahon.




DALAWANG MAGKAIBANG KONSEPTO NG PAG-UNLAD (TODARO AT SMITH, 2012)
TRADISYUNAL
Binibigyang diin ang pag unlad bilang pagtatamo ng patuloy na pagtaas ng antas ng income per capita nang sa gayon ay mabilis na maparami ng bansa ang output kaysa sa bilis ng paglaki ng populasyon nito.
MAKABAGO
Ang pag unlad ay dapat na kumakatawan sa malawakang pagbabago sa buong sistemang panlipunan. Dapat na ituon ang pansin sa iba’t ibang pangangailangan at nagbabagong hangarin ng mga tao at grupo ng nasabing sistema.
Salik at Palatandaan ng Pagsulong ng Ekonomiya
  • Likas na yaman
  • Yamang tao
  • Kapital
  • Teknolohiya at Inobasyon

Pangkalahatang sukat ng kakayahan ng bansa na matugunan ang mahahalagang aspekto ng kaunlarang pantao: kalusugan, edukasyon, etc.

  • Akses sa edukasyon
  • Maayos na serbisyong pangkalusugan
  • Mas matatag na kabuhayan
  • Kawalan ng karahasan at krimen
  • Kasiya-siyang mga libangan
  • Kalayaang pampulitika at pangkultura
  • Pakikilahok sa mga gawaing panlipunan
  • Makatwiran at dinamikong kaayusan ng panlipunan
  • Kasaganaan at kasarinlan
  • Kalayaan sa kahirapan, hanapbuhay para sa lahat, umaangat na istandard ng pamumuhay, at mainam na uri ng buhay para sa lahat
  • Sapat na mga lingkurang panlipunan
  • Katarungang panlipunan
MGA KATANGIAN NG ISANG MAG AARAL
  • Makadiyos
  • Mapamaraan
  • Magalang
  • Masipag
  • Masunurin
  • Respeto
  • Matulungin




    • MGA GAMPANIN NG MAMAMAYAN SA PAG UNLAD NG BANSA


    MAPANAGUTAN

    • Tamang pagbabayad ng buwis
    • Makialam

    MAABILIDAD

    • Bumuo o sumali sa kooperatiba
    • Pagnenegosyo

    MAALAM

    • Tamang pagboto
    • Pagpapatupad at pakikilahok sa mga proyektong pangkaunlaran sa komunidad

    MAKABANSA

    • Pakikilahok sa pamamahala ng bansa o participative governance
    • Pagtangkilik sa mga produktong Pilipino




    Panuto: Ilagay sa tamang kahon ang mga tamang kategorya ng mga tungkulin natin sa bayan bilang mga Pilipino. IDRAG ang mga blue contents sa look ng kanon na icon sagot. GOODLUCKKK!
    Suportahan ang ating pamahalaan
    Sundin at igalang ang batas
    Tumulong sa pagpuksa sa korapsyon at katiwalian
    Makilahok sa mga gawaing pansibiko

    TUNGKULIN SA BAYAN

    Alagaan ang ating kapaligiran
    Magtipid ng enerhiya

    TUNGKULIN SA KALIKASAN

    Maging produktibo
    Tangkilikin ang mga produktong Pilipino

    TUNGKULIN SA EKONOMIYA

    Hover over ANO ANG AGRIKULTURA for the content to reveal!

    Isang agham at sining na may kinalaman sa pagpaparami ng mga hayop at mga tanim o halaman.

    Ito ay may kaugnayan sa lahat ng gawain na sangkot ang mga hayop at halaman

    AGER=Lupa; CULTURA=Paglilinang














    ISARADO
    MGA GAWAIN SA SEKTOR NG AGRIKULTURA
    • Pagsasaka
    • Pangingisda
    • Panghahayupan
    • Paggugubat/Pagtrotroso


    GAMPANIN NG PAGSASAKA
  • Pangunahing pananim: palay, mais, niyog, tubo, saging, pinya, kape, mangga, tabako, at abaka na karaniwang kinokonsumo sa loob at labas ng bansa.
  • Tinatayang umabot ng ₱797.731 bilyon ang kabuuang kita mula sa pagsasaka.
    •


    GAMPANIN NG PANGHAHAYUPAN
  • May kinalaman sa mga hayop na itinaas para sa karne, hibla, gatas, itlog, at iba pa.
  • Kasama rito ang pang-araw-araw na pangangalaga, pagpili ng pag-aanak, at pagpapalaki ng mga hayop.
    •


    GAMPANIN NG PANGINGISDA
  • Nauuri sa tatlo: komersiyal (malalaking isda), munisipal (pampang), at aquaculture (scientific fishing).
  • Kabilang din ang panghuhuli ng hipon, sugpo, at pag-aalaga ng damong dagat na ginagamit sa paggawa ng gulaman.
    •


    GAMPANIN NG PAGGUGUBAT
  • Patuloy na nililinang ang ating mga kagubatan bagamat nahaharap sa suliranin ng pagkaubos ng mga yaman nito.
  • Pinagkukunan ng plywood, tabla, troso, at veneer.
  • Pinagkakakitaan din ang rattan, nipa, anahaw, kawayan, pulot-pukyutan, at dagta ng almaciga.



    •
    BUKSAN! ICLICK ITO UPANG MAKITA ANG SURPRISE HEHE 😍
    Kapag isasarado, makikita ang ISARADO na button malapit sa audio, iclick na lamang ito.



    KAHALAGAHAN NG AGRIKULTURA:
    1. Pinagmumulan ng pagkain
    2. Pinagkukunan ng hilaw na materyales upang makabuo ng panibagong produkto
    3. Nagkakaloob ng trabaho sa maraming Pilipino
    4. Nagpapasok ng dolyar sa ating bansa
    5. Pinagkukunan ng sobrang manggagawa patungo sa ibang sektor ng ekonomiya



    MGA SULIRANIN 😓 click tab contents to appear!

    • Pagliit ng lupang sakahan
    • Paggamit ng makabagong teknolohiya
    • Kakulangan ng pasilidad at imprastraktura
    • Kakulangan ng suporta mula sa ibang sektor
    • Pagdagsa ng dayuhang kalakal
    • Climate Change
    • Mapanirang operasyon ng komersiyal na mangingisda
    • Polusyon sa pangisdaan
    • Lumalaking populasyon
    • Kahirapan ng mga mangingisda
    • Pagkakaroon ng peste sa baboy at manok
    • Mabilis na pagkaubos ng likas na yaman
    PANGINGISDA'T PANGANGASO (i–click) 🐟

    PANGINGISDA

    • Pagtatayo ng mga daungan
    • Philippine Fisheries Code of 1998: Paglilimita ng pamahalaan at naglalayon ng wastong paggamit sa yamang pangisdaan.
    • Fishery Research: Isang programa ng pamahalaan na isinasagawa upang masiguro ang pagpaparami at pagpapayaman sa mga yamang-tubig

    PAGTOTROSO

    • Community Livelihood Assistance Program (CLASP): Paglilipat ng teknolohiya/pagtuturo sa mga mamamayan ng wastong paglinang sa mga likas na yaman.
    • National Integrated Protected Areas System (NIPAS): Maingatan at protektahan ang kagubatan
    • Sustainable Forest Management Strategy: Upang matakdaan ang permanente at sukat ng kagubatan


    CLICK TO GO BACK
    LANDBANK OF THE PHILIPPINES
    • Upang magkaroon ng kaagapay ang mga magsasaka sa pagpapaunlad ng kanilang kabuhayan.


    Sagutan ang short quiz! CLICK THE RIGHT ANSWER.

    SANGAY NG PAMAHALAAN NA TUMUTULONG SA SEKTOR NG AGRIKULTURA

    1. Gumagabay sa mga magsasaka ukol sa makabagong teknolohiya at wastong paraan ng pagtatanim.

    2. Sinisikap na paunlarin ang larangan ng pangingisda.

    3. Nangangasiwa sa larangan ng paghahayupan.

    4. Nagsasagawa ng pananaliksik sa ecosystem upang magbigay ng siyentipikong batayan sa pangangalaga ng kapaligiran at yamang gubat.

    INDUSTRIYA AY...CLICK!

    Tumutukoy sa pagproseso ng mga hilaw na materyal at paggawa ng mga produkto na kinakailangan para sa pampublikong pamilihan

    Naglalayong maiproseso ang mga hilaw na materyal upang makabuo ng produkto na ginagamit ng tao








    SUBSEKTOR NG INDUSTRIYA
    • Pagmimina o Mining
    • Pagmamanupaktura o Manufacturing
    • Konstruksyon o Construction
    • Utilities

    HOVER OVER THE TEXT BELOW

    Pagmimina

    Pagkuha at pagproseso ng mga yamang mineral upang gawing tapos na produkto o kabahagi ng isang yaring kalakal

    Ang mismong produkto, hilaw man o naproseso ay nagbibigay ng kita para sa bansa




    Pagmamanupaktura

    Paggawa ng mga produkto sa pamamagitan ng manual labor o ng mga makina

    Nagkakaroon ng pisikal o kemikal na transpormasyon ang mga materyal o bahagi nito sa pagbuo ng mga bagong produkto




    Konstruksyon

    Pagtatayo ng mga gusali, estruktura, at iba pang land improvements



    Utilities

    Pagtugon ng mga pangunahing pangangailangan ng mga mamamayan tulad ng tubig, kuryente, at gas

    Paglalatag ng mga imprastraktura at angkop na teknolohiya upang maihatid ang serbisyo


    TIGNAN! CLICK to know if mahalaga ba siya or no 😕
    NOTE:Ang BLUE ay ang KAHALAGAHAN
    And RED ay KAHINAAN. Sa ibaba:



    Pagbabagong teknolohikal
    Pagbabagong pangkultura, panlipunan, at pansikolohikal
    Policy Inconsistency o Kahinaan ng pamahalaan ng mga polisyang sususporta sa industriya.
    Inadequate Investment p Pamumuhunan sa teknolohiya.
    Macroeconomic Volatility and Political Instability o Kahinaan ng makroekonomiks at kaguluhan sa politika.
    Mga suliranin ng INDUSTRIYA, awww (i–click ang text na ito)
    1. Pondo at kompetisyon
    2. Paghina ng lokal na industriya
    3. Demand



    CLICK TO GO BACK


    MGA PATAKARANG PANG-EKONOMIYA: click to reveal

    Nagsimula sa programang Filipino Muna ni Pangulong Carlos P. Garcia. Naglalayong bigyan ng higit na malaking partisipasyon ang mga Pilipino sa pagpapatakbo ng ekonomiya.

    Nagbukas ng kompetisyon sa industriya ng langis. Ang pamilihan ang nagdidikta sa presyo ng petrolyo, at hindi ito maaaring pakialaman ng gobyerno.

    Serbisyong pinansiyal na isinasagawa ng mga bangko na magpautang na may mababang interes sa mahihirap na pamilya.

    Kasama dito ang:

    • Online shopping o retailing
    • Online intermediary service
    • Online advertisement o classified ads
    • Online auction

    Sampung taong palugit sa mga dayuhang capitalist. Pilipino na may korporasyon o asosasyon lamang ang nasa kalakalang pagtitingi.

    Nagpawalang-bisa sa RA 1180 at binuksan ang kalakalang pagtitingi sa mga dayuhan.

    Binibigyan ng karapatang bumuo ng mga pasilidad sa kanilang sariling pondo at palakarin ito sa humigit-kumulang na 25 taon.

    Itinatag upang mapangasiwaan ang pagbebenta ng mga korporasyong pagmamay-ari ng pamahalaan sa pribadong pagmamay-ari. Pinasimula ni Corazon Aquino.




    Click to Reveal Definition

    Tap this card to see the meaning of industriyalisasyon.

    Ang Industriyalisasyon ay kalagayan ng ekonomiya na nagpapakita ng kapasidad at kakayahan ng bansa na makalikha ng maraming produkto mula sa hilaw na materyal ng agrikultura upang matugunan ang pangangailangan ng lokal na pamilihan at pandaigdigang pamilihan.

    Mini Quiz

    Alin ang halimbawa ng Industriyalisasyon?

    A.Pagbebenta ng hilaw na niyog
    B.Pagproseso ng niyog upang maging coconut oil
    C.Pagbenta lamang ng palay sa merkado

    Tap this card to see the LAYUNIN
    1. Malinang at mapaunlad ang pinagkukunang yaman ng bansa (Likas na yaman, yamang tao, at yamang kapital)
    2. Magbigay pagkakataon na maitaas ang antas ng kabuhayan ng mga mamamayan.
    3. Makatulong sa pagpapaunlad ng ekonomiya.
    Tap this card to see KAHALAGAHAN
    1. Daan para mapaunlad ang bansa
    2. Pagbabagong teknolohikal na sinasabayan ng mga pagbabagong pangkultura, panlipunan, at pansikolohikal.
    3. Mas magaan ang gawain ng mga manggagawa.
    Tap this card to see URI
    1. COTTAGE INDUSTRY
    2. SMALL AND MEDIUM SCALE INDUSTRY
    3. LARGE SCALE INDUSTRY
    Tap this card to see EPEKTO
    1. Mapataas ang produksyon ng sektor ng ekonomiya
    2. Hindi pagkakapantay ng kalagayang pang ekonomiko
    3. Paglaki ng polusyon
    4. Pagbaba ng pagkakaisa sa komunidad dahil sa kompetisyon






    GO BACK
    Department of Trade and Industry o DTI
    • Tuwirang tumitingin at nangangalaga sa larangan ng industriya at pangangalakal.



    Board of Investments o BOI
    • Tinutulungan ang mga nagsisimulang industriya at humihikayat sa mga dayuhang mamumuhunan na magnegosyo sa bansa.


    Philippine Economic Zone Authority PEZA
    • Tumutulong sa mga namumuhunan na maghanap ng lugar upang pagtayuan ng negosyo.


    Securities and Exchange Commission o SEC
    • Nagtatala at nagrerehistro sa mga kompanya sa bansa.


    SANGAY NG PAMAHALAAN NA TUMUTULONG SA SEKTOR NG INDUSTRIYA (CLICK)



    /* ADHSBVLSBVSKBDFVHJESBFCHJSBFCHJSBCLBHJSBFDVCSHJDBVCLHSJDVBC HLJADBCLHJABDCUHJABCSU */

    Definisyon at Papel

    Ang sektor ng paglilingkod ay ang umaalalay sa buong yugto ng produksyon, distribusyon, kalakalan, at pagkonsumo ng mga produkto sa loob o labas ng bansa. Kilala rin ito bilang tersarya o ikatlong sektor ng ekonomiya matapos ang agrikultura at industriya.

    Papel: Nagkakaloob ng lakas-paggawa, kasanayan, kaalaman, at serbisyo para sa kaunlarang pang-ekonomiya.

    • Unemployment
    • Brain Drain (mga magagaling ay nasa abroad)
    • Job mismatch
    • Underemployment

    Pormal na Sektor sa Ilalim ng Paglilingkod

    MGA AHENSIYA

    MGA BATAS NA NANGANGALAGA SA KARAPATAN NG MANGGAGAWA

    BENEPISYO NG MANGGAGAWA

    • Sickness benefit
    • Maternity benefit
    • Disability benefit
    • Retirement benefit
    • Death/funeral benefit
    • Salary loan
    • Inpatient & outpatient coverage
    • Case rate system
    • Universal Health Care coverage
    • Housing loan
    • Multi-purpose loan
    • Calamity loan
    • Savings na may dividend
    • Benepisyo para sa work-related sickness, injury, o death
    • Medical services
    • Disability at income benefit

    Kahalagahan ng Sektor

    Additional Info

    Impormal na Sektor

    Kontraktuwalisasyon & Brain Drain

    Impormal na Sektor

    Sektor na walang pormal na dokumento at hindi kasama sa GDP ng bansa. Kilala rin bilang Underground Economy.

    • Nagtitinda sa kalsada
    • Pedicab driver
    • Karpintero
    • Hindi rehistradong pampublikong sasakyan
    • Hindi nakarehistro sa pamahalaan
    • Hindi nagbabayad ng buwis mula sa kinita
    • Walang legal/pormal na balangkas para sa negosyo
    • Gawaing pansibiko, panrelihiyon, pagkakawanggawa
    • Sari-sari stores, pagtitinda sa labas ng bahay, paglalako
    • Ilegal na gawain: pagnanakaw, ilegal na droga, piracy, prostitusyon ℹ Hindi legal at delikado, bawal sa batas
    • Sinasalo ang mga mamamayan na hindi regular na empleyado
    • Nagbibigay ng pagkakataon sa maraming Pilipino
    • Tagasalo ng may mahigpit na pangangailangan
    • Mura ang produkto/serbisyo → nakakatulong sa konsyumer
    • Makaiwas sa pagbabayad ng buwis
    • Iwas sa bureaucracy
    • Kawalan ng regulasyon
    • Makapaghanapbuhay kahit maliit ang kapital
    • Malabanan ang kahirapan
    • Pagbaba ng nalilikom na buwis
    • Banta sa kapakanan ng mamimili
    • Paglaganap ng ilegal na gawain
    • R.A 8425 - Social Reform and Poverty Alleviation Act → iahon sa kahirapan, NAPC
    • R.A 9710 - Magna Carta of Women → alisin diskriminasyon sa kababaihan
    • P.D 422 - Philippine Labor Code → pangunahing batas sa manggagawa
    • R.A 7796 - TESDA → palakasin kasanayan ng yamang tao
    • R.A 8282 - Social Security Act → pangalagaan seguridad at kagalingan ng manggagawa
    • R.A 7875 - National Health Insurance Act → PhilHealth coverage para sa lahat
    • DILP - pagsasanay at tulong pangkabuhayan
    • SEA-K - tulong sa mahihirap na pamilya, pagsisimula ng negosyo
    • ISLA - suporta sa fisherfolks, kagamitan at training
    • CWP - pansamantalang kita kapalit ng rehabilitasyon
    • 4Ps - tulong-pinansyal sa pinakamahihirap, kondisyon: edukasyon & kalusugan ng anak

    Palitan ng produkto at serbisyo sa pagitan ng mga bansa. Ito ay nagaganap sapagkat walang bansa ang maaaring makatugon sa lahat ng kanyang pangangailangan ng walang tulong mula sa ibang bansa.

    EKSPORT at IMPORT

    DAHILAN NG KALAKALANG PANLABAS

    PATAKARANG UMAAPEKTO SA KALAKALANG PANLABAS

    BATAYAN NG KALAKALANG PANLABAS (David Ricardo)

    BALANCE OF TRADE (BOT)

    KABUTIHAN NG PAKIKIPAGKALAKALAN

    DI KABUTIHAN NG PAKIKIPAGKALAKALAN

    SAMAHANG PANDAIGDIGANG PANG-EKONOMIKO